Edukacja dla Pokoju

Pakistan/Kalasze

Według legendy – rozpowszechnianej głównie przez greckie organizacje – Kalasze są potomkami żołnierzy Aleksandra Wielkiego, których część osiedliła się rzekomo po podboju Azji w dolinach Hindukuszu. Stowarzyszenie Edukacja dla Pokoju

Kalasze są ostatnimi potomkami mieszkańców starożytnego Kafiristanu, których ziemie znajdują się na pograniczu dzisiejszego Pakistanu i Afganistanu. Obecnie ten starożytny i fascynujący lud żyje w trzech niewielkich dolinach w prowincji Czitral, w północno-zachodnim Pakistanie.
Do dnia dzisiejszego przetrwało jedynie około 3 tysięcy Kalaszy, którzy kultywują swoją religię i obyczaje – są oni jedynym niemuzułmańskim plemieniem w Pakistanie.
Pomimo niskiej liczebności nadal udaje się im opierać zintensyfikowanej islamizacji i zachować własny język oraz bogatą kulturę, choć na islam przeszło już do tej pory ok. 3 tysięcy osób. Kalasz, który przyjął islam, zostaje wykluczony ze wspólnoty.
Wierność tradycji i tożsamość Kalaszy jest jednak wielokrotnie wystawiana na próbę. Muzułmanie oferują stypendia, pracę, zimowe ubrania i wiele udogodnień w zamian za przejście na islam; oferują nawet bezzwrotne kredyty, za które konwertyci mogą kupić ziemię. Wielu zdecydowało się na ten krok, co wiązało się z koniecznością opuszczenia rodzinnej wioski.
Niestety, tradycyjne cmentarze Kalaszy, z bogato rzeźbionymi elementami, oraz miejsca kultu zostały zdewastowane w stopniu uniemożliwiającym dalsze praktyki religijne, a drewniane figury i przedmioty kultu – rozkradzione bez śladu.
Zarówno ich frapująca kultura i religia, rozwijające się nieprzerwanie przez ok. 3-4 tysiące lat, jak i język giną w szybkim tempie.
Kalaszowie wierzą, iż brak wierności tradycyjnym praktykom religijnym niesie poważne implikacje i może sprowadzić nieszczęście. Takie podejście może wyjaśnić zadziwiającą żywotność kultury Kalaszów i przetrwanie wielowiekowej tradycji mimo wielu niesprzyjających okoliczności.

Zamieszkiwane przez Kalaszy terytorium obejmuje trzy położone blisko siebie doliny Hindukuszu zwane Rumbur, Bumboret i Birir. Doliny, położone na wysokości od 1900 do 2200 m. n.p.m., są podczas zimy zasypywane śniegiem, co przez kilka miesięcy w roku uniemożliwia kontakt z pozostałymi regionami Pakistanu.
Nawet latem, przy sprzyjających warunkach pogodowych, dotarcie lub wydostanie się z dolin zamieszkiwanych przez Kalaszów jest utrudnione przez ukształtowanie terenu, brak dróg i regularnej komunikacji. Izolacja pozwala z jednej strony na zachowanie odrębności kulturowej, z drugiej jednak skazuje Kalaszów na zacofanie, brak dostępu do lekarzy i opieki medycznej, edukacji czy nowinek technicznych, przez co przegrywają ze zdecydowanie lepiej wykształconymi Pakistańczykami między innymi w staraniach o pracę. Do tego dochodzą niezwykle trudne warunki życia oraz skrajne ubóstwo.

Kultura Kalaszy w Pakistanie jest wyjątkowa i znacząco odróżnia ich od mieszkających wkoło innych grup etnicznych. Wykazuje jednak pewne podobieństwa z tradycją sąsiedniego Nuristanu w północno-wschodnim Afganistanie, z którymi są historycznie powiązani.
Mało zbadana mitologia i folklor Kalaszy są historycznie związane ze starożytną tradycją indo-irańską, której początki sięgają II tysiąclecia p.n.e. Ich obrzędy zaś wywodzą się w pewnej mierze z rytuałów wedyjskich i przed-zoroastryjskich.
Kalasze są politeistami, a natura ogrywa znaczącą rolę w ich życiu codziennym. Większość uroczystości i świąt jest obchodzona jako wyraz wdzięczności za zebrane plony. Najważniejszym świętem jest czaumos (związane ze starowedyjskim rytuałem czaturmasja (cāturmāsya)), obchodzone przez dwa tygodnie grudnia, w czasie przesilenia zimowego. Innym barwnym świętem jest uczau / utczal, święto dożynek i płodności.

Kobiety chodzą na co dzień ubrane w tradycyjne stroje: długie czarne suknie (przez co często określa się je mianem “Czarnych Kafirów”), bogato zdobione kolorowymi haftami i przepasane kolorową, ręcznie plecioną szarfą. Na głowach noszą nakrycia przypominające wianki ozdobione muszlami i paciorkami, głównie w kolorach żółtym, czerwonym i pomarańczowym, na szyi zaś noszą mnóstwo korali. Mężczyźni zaadoptowali na własne potrzeby tradycyjny pakistański salwar-kamiz i nakrycie głowy pakol, do którego czasem fantazyjnie przypinają kolorowe piórko. Pochodzenie Kalaszów pozostaje przedmiotem sporu.
Według legendy – rozpowszechnianej głównie przez greckie organizacje – Kalasze są potomkami żołnierzy Aleksandra Wielkiego, których część osiedliła się rzekomo po podboju Azji w dolinach Hindukuszu.

Na poparcie tej tezy wskazuje się na europejskie rysy twarzy, nieco jaśniejszy kolor włosów i czasem niebieskawe oczy Kalaszy. Brak jednak naukowych dowodów potwierdzających tę tezę. Przeprowadzone niedawno badania genetyczne wskazują na to, iż Kalasze są rdzennym, autochtonicznym plemieniem. Natomiast legenda wskazująca na ich greckie pochodzenie jest w rzeczywistości jedną z licznych wersji mitu szeroko rozpowszechnionego u różnych ludów Azji Środkowej, znanego między innymi w perskiej tradycji jako Inskander-name.
Aż do końca XX wieku język Kalaszy, język dardyjski z rodziny indoaryjskiej, pozostawał niespisany. Dopiero niedawno, głównie dzięki pracy greckiej organizacji pozarządowej i lokalnej starszyzny – w tym osób, z którymi współpracujemy – dokonano próby stworzenia alfabetu i spisania tradycji przekazywanej do tej pory ustnie.